Jego staranią..

Danie dnia

"Jego staranią o kapitały okazały się bezskuteczne39. Koniunktura przemysłowa i gorączka grynderska, które ogarnęły całą Europę na początku lat siedemdziesiątych, miały się ku końcowi. W Niemczech i Austro-Wę-grzech zaczął się w 1873 r. groźny kryzys ekonomiczny; w Anglii od­czuwano jego zbliżanie się. Rząd rosyjski, po unicestwieniu koncesji Reutera, spróbował sam zabrać się do budowy linii kolejowych. 1 stycznia 1874 r. (20 grudnia 1873) pod przewodnictwem Gor czak owa odbyła się specjalna konferen­cja dla rozpatrzenia tej sprawy. Stwierdzono, że „bardzo pożądane 1 pożyteczne pod każdym względem" byłoby przeprowadzenie kolei od Tyflisu do Tebrizu. Uczestnicy konferencji zakładali, że rząd perski zagwarantuje 6—7% rocznie od rzeczywistych kosztów budowy odcin­ka drogi przebiegającej na terytorium perskim, a rząd rosyjski nabę­dzie wypuszczone obligacje, tzn. zapewni potrzebny kapitał. Gwarancję stanowiłyby wpływy z perskich komór celnych na rzece Araks; komory te można by połączyć z rosyjskimi i utworzyć w ten sposób na granicy międzynarodowe urzędy celne40. Stronę rosyjską reprezentowałoby prywatne przedsiębiorstwo pod kierownictwem zdymisjonowanego in­żyniera wojskowego generała Falkenhagena. Poseł rosyjski miał poprzeć jego starania na dworze szacha i podkreślić zarazem, że chodzi tu o coś zgoła innego niż koncesja Reutera: „...nie posiadając szerokich rozmia­rów tej ostatniej, niemniej ma ono (przedsięwzięcie Falkenhagena — W. Ch.) na celu rozwój przemysłu i handlu w Persji; nie posiada ono, jak przedsięwzięcie Reutera, monopolu we wszystkich gałęziach prze­mysłu i handlu i nie wkracza w dziedzinę instytucji rządowych" "

Tekst zaczerpnięty z "Historia dyplomacji 1871-1914" wyd. Książka i Wiedza; rok 1972