Koncesja..

Danie dnia

"Koncesja spowodowała niezadowolenie w społeczeństwie irańskim. Jeśli chodzi o reakcję międzynarodową na układ koncesyjny, to decy­dujące znaczenie miało stanowisko carskiej Rosji. Rząd rosyjski był oburzony na ten akt szacha. Koncesja Reutera mogła przyprawić burżuazję rosyjską, zaintereso­waną handlem z Persją, o ogromne straty. „Handel nasz zarówno na pograniczu Kaukazu, jak i na Morzu Kaspijskim nieuchronnie odczuje wpływ tego kroku"33 — stwierdzało Ministerstwo Spraw Zagranicznych w swoim memorandum, mając na uwadze zamierzone przekazanie perskich komór celnych w ręce angielskie. Skonstatowawszy wszystkie te ponure perspektywy, carskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych za­częło przemyśliwać, jak tu nie dopuścić do wykonania kontraktu o kon­cesji. Rozważano np. pomysł przeszkodzenia w dostawie do Resztu sprzętu i materiałów koniecznych do budowy kolei żelaznej. Dostarczyć je tam bez specjalnych trudności transportowych można było tylko przez terytorium rosyjskie S4. Na wiosnę 1873 r. szach udał się w podróż po Europie i w maju od­wiedził Petersburg, gdzie Gorczakow oświadczył mu, że rząd rosyjski jest zdumiony, iż szach zdecydował się ratyfikować taki układ konce­syjny. Gorczakow powiedział szachowi wręcz, że akt ten skompromi­tował go, naruszył jego autorytet i poniżył godność monarchy. Rząd rosyjski po prostu nie może pojąć, dlaczego szach zgodził się na taki układ. Gorczakow dał Nasir ad-Dinowi do zrozumienia, że czekają go komplikacje z Rosją, gdyby układ koncesyjny pozostał w mocy. "

Tekst zaczerpnięty z "Historia dyplomacji 1871-1914" wyd. Książka i Wiedza; rok 1972